Vlieguren maken met AI: zo houd je als advocaat de regie

In het Advocatenblad van deze maand vertellen jonge advocaten en opleiders hoe zij hiermee omgaan. De meningen lopen uiteen en dat maakt het gesprek waardevol.

Aan de ene kant staan de optimisten. Ivar Brouwer, counsel bij Houthoff en verantwoordelijk voor AI-implementatie, kijkt terug op zijn eigen stagetijd. Uren voetnoten controleren en typefouten nalopen noemt hij geen ideale leerschool. Met AI kunnen stagiairs volgens hem eerder beginnen met echt analyseren en dus op een hoger niveau instappen. John Heller, advocaat-stagiair bij Pels Rijcken, gaat nog verder: hij denkt dat hij dankzij AI na de opleiding verder is dan stagiairs van vóór AI.

Aan de andere kant staat een waarschuwing. Onderzoekers van Harvard Law School waarschuwen in de publicatie The Training Crisis voor een risico: AI neemt juist het werk over waarmee jonge advocaten traditioneel hun professionele oordeelsvermogen ontwikkelen. Wanneer die leerschool verdwijnt, bestaat het gevaar dat zij onvoldoende ervaring opbouwen om complexe juridische vraagstukken en AI-output kritisch te beoordelen.

Beide kanten hebben gelijk. AI kan een stagiair sneller laten groeien, maar ook laten stilstaan. Het verschil zit niet in het gebruik van de tool zelf, maar in hoe je ermee werkt.

Ook binnen de Beroepsopleiding Advocaten is er inmiddels expliciet aandacht voor verantwoord AI-gebruik. Stagiairs moeten inzichtelijk maken hoe zij AI inzetten en aantonen dat zij de ingeleverde werkzaamheden zelf begrijpen en kunnen beoordelen. Daarnaast werkt de Orde aan een verdieping van de Aanbevelingen AI in de advocatuur. 

De kern van het vak blijft volgens de NOvA hetzelfde. De advocaat moet zelf het recht doorgronden, de zaak analyseren en de strategie bepalen. AI kan hallucineren en heeft biases, dus output moet altijd kritisch worden beoordeeld.

In januari schreven we al dat juridisch werk verschuift van zoeken en produceren naar interpreteren en adviseren (AI neemt een derde van het juridische werk over). Die verschuiving is nu zichtbaar in de opleiding zelf. De vraag is niet meer óf stagiairs met AI werken, maar hoe ze leren dat goed te doen.

Vroeger leerde een stagiair het vak vooral door te doen wat de patroon voorschreef, en door de correcties daarop. Met AI verschuift de rol van de patroon. Minder voordoen, meer toetsen of de stagiair echt begrijpt wat hij of zij inlevert.

Arthur Boitelle, advocaat bij NautaDutilh en trainer van collega's, legt daar de nadruk op. Stagiairs moeten bepaalde taken eerst zelf doen en pas daarna met AI kijken wat beter kan. En senior advocaten moeten altijd kunnen nagaan of een stagiair een opdracht heeft begrepen.

De beroepsopleiding biedt een bruikbaar voorbeeld. Binnen de opleiding moeten stagiairs inzichtelijk maken waarvoor en hoe ze AI hebben gebruikt, en op welke manier ze de resultaten hebben gecontroleerd. Het gaat daarbij niet alleen om de uitkomst, maar om het proces. Welke hulpmiddelen zijn ingezet, met welk doel en hoe is gecontroleerd of de output klopt? Dat is een gesprek dat elke patroon ook op kantoor kan voeren.

En misschien wel het belangrijkste: stagiairs moeten fouten kunnen blijven maken. Dat is volgens Brouwer door AI niet veranderd. Een fout die de patroon ziet en bespreekt, is een leermoment. Een fout die AI verbergt, niet.

Wie stagiairs met AI wil laten groeien in plaats van stilstaan, kan met deze afspraken beginnen:

1. Eerst een eigen aanpak. Laat stagiairs vóór het gebruik van AI kort vastleggen wat de vraag is, welk kader geldt en welke strategie ze kiezen. Dat kost tien minuten en maakt het verschil tussen regie en volgen.

2. Bespreek het proces, niet alleen het product. Vraag bij ingeleverd werk hoe AI is gebruikt en hoe de output is gecontroleerd. Maak transparantie over AI-gebruik een vast onderdeel van de begeleiding.

3. Toets begrip. Laat de stagiair de kern van een stuk mondeling toelichten. Als deze het niet goed kan uitleggen, lijkt het erop hij/zij onvoldoende begrip heeft van de inhoud.

4. Train eerst, gebruik daarna. Het kantoor van de landsadvocaat laat medewerkers een tool pas gebruiken na een training. Goed werken met AI is een vaardigheid die je moet leren, net als stukken opstellen, procederen, etc.

5. Houd ruimte voor zelf doen. Kies bewust een aantal taken die stagiairs zonder AI moeten uitvoeren, juist omdat ze daarvan leren. Zo ontwikkelen ze oordeelsvorming die ze later nodig hebben om AI-output te beoordelen.

Jonge advocaten maken tegenwoordig andere vlieguren dan hun voorgangers. Minder uren aan voetnoten, meer aan het belang van de cliënt en strategie. Dat kan een enorme versnelling zijn, mits de advocaat aan het stuur blijft zitten. AI is het als co-piloot. De advocaat bepaalt de koers, controleert de instrumenten en draagt de verantwoordelijkheid voor de landing.

Bij Legal Mind bouwen we continue en consistent vanuit dat uitgangspunt. Ons platform ondersteunt bij onderzoek, dossieranalyse en het opstellen van stukken, met bronnen die je altijd kunt openen en nalopen. Zo blijft de controle waar deze hoort: bij de advocaat.

• Advocatenblad – Vlieguren maken met AI als copiloot (8 oktober 2026)

• Harvard Law School – The Training Crisis (7 april 2026)

• NOvA – Aanbevelingen AI in de advocatuur

• Legal Mind – AI neemt een derde van het juridische werk over (29 januari 2026)

• Legal Mind – Eerste berisping voor AI-gebruik (29 september 2026)