Je cliënt heeft het al aan AI gevraagd. Wat blijft er over voor de advocaat?
Het is een mail die steeds meer advocaten herkennen. Een cliënt stuurt een contract, een brief of een advies mee, met de vraag of je er "even naar wilt kijken". Het document is opgesteld met AI. Het leest vlot, ziet er professioneel uit en lijkt bijna af. Is dit een bedreiging voor je vak of juist een kans om te laten zien waar je waarde zit?
De eerste vraag beantwoordt de cliënt zelf
In het Advocatenblad van deze maand vertelt Hester den Hollander, advocaat-stagiair bij Kennedy Van der Laan, dat cliënten vaker met een door AI gemaakt document komen met het verzoek dat te reviewen. Ze noemt het in sommige gevallen een uitdaging.
Nora Streep van opleidingsinstituut Law Firm School en de Beroepsopleiding Advocaten trekt het breder. Volgens haar kunnen cliënten hun eerste vraag tegenwoordig vaak zelf beantwoorden. De vraag is dan wat er overblijft voor de advocaat. Kennis is overal beschikbaar en maakt de advocaat niet meer vanzelf uniek.
Die verschuiving is ook in cijfers zichtbaar. In het Future Ready Lawyer-onderzoek van Wolters Kluwer onder 810 juristen, ook in Nederland, verwacht ruim de helft dat kantoren de efficiëntiewinst van AI gebruiken om meer cliënten te bedienen of scherpere prijzen te hanteren. Het onderzoek wijst er ook op dat AI de verhouding tussen advocatenkantoren en bedrijfsjuristen kan veranderen.
De cliënt is dus niet meer alleen iemand die een vraag stelt. Hij komt binnen met een eigen antwoord en wil weten of dat klopt.
Reviewen of opnieuw beginnen?
De reflex is om het document van de cliënt als vertrekpunt te nemen en te verbeteren. Dat voelt efficiënt en respectvol. Maar het is niet altijd de beste route. Den Hollander merkt op dat het afhankelijk van de situatie efficiënter kan zijn om met een eigen template te beginnen dan een volledig door AI gemaakt document te verbeteren.
De reden is eenvoudig. Een AI-document leest soms weliswaar overtuigend, maar de zwakke plekken zitten vaak in wat er niet staat. Een ontbrekende bepaling, een risico dat niet is afgedekt, een keuze die niet past bij wat de cliënt wil bereiken. Een gat vinden in andermans tekst kost vaak meer tijd dan zelf een goede opzet maken.
Een vuistregel: ben je meer tijd kwijt aan zoeken wat er ontbreekt dan aan schrijven wat er moet staan, begin dan opnieuw. Gebruik het document van de cliënt dan als waardevolle input over wat hij belangrijk vindt.
Waar de advocaat het verschil maakt
Als juridische kennis steeds toegankelijker wordt, waar maakt de advocaat dan nog het verschil? Vier aspecten waarin de toegevoegde waarde van de advocaat zichtbaar wordt.
Oordeel. Een AI-tool kan vertellen wat juridisch mogelijk is. De advocaat weegt wat in déze situatie verstandig is. Een bepaling kan juridisch kloppen en toch onverstandig zijn.
Context. De advocaat kent de cliënt, de sector, de wederpartij en de onderhandelingspositie. Een chatbot kan context verwerken, maar mist het bredere inzicht en de professionele ervaring waarmee een advocaat die informatie in de juiste verhouding plaatst.
Strategie. Wat wil de cliënt eigenlijk bereiken? Vaak is dat een andere vraag dan de vraag die hij aan de chatbot stelde. Het AI-document beantwoordt de gestelde vraag, de advocaat kijkt of het de goede vraag was.
Verantwoordelijkheid. De advocaat staat in voor zijn advies. Er gelden beroepsregels, er is toezicht en er is aansprakelijkheid. Een algemene chatbot draagt niet de professionele en tuchtrechtelijke verantwoordelijkheid die bij de advocaat ligt.
Daar komt bij dat algemene chatbots niet specifiek zijn ontwikkeld voor de eisen van juridisch werk. Ze kunnen overtuigende antwoorden formuleren, maar bieden niet vanzelfsprekend de juridische betrouwbaarheid, herleidbaarheid en controleerbaarheid die voor professioneel gebruik nodig zijn. We schreven daar eerder over in Legal AI is niet hetzelfde als Claude, Gemini en ChatGPT.
Reviewen is niet per se goedkoper
Een cliënt die zelf een concept aanlevert, verwacht vaak dat het nakijken minder kost dan het opstellen. Dat is begrijpelijk, maar niet altijd terecht. Een grondige review van een AI-document kan evenveel tijd kosten als een eigen opzet, soms meer.
Dat gesprek voer je het best vooraf, niet achteraf op basis van de factuur. Een paar opties die kantoren inzetten:
Bespreek eerst de aanpak. Leg uit of je het document reviewt of liever met een eigen opzet begint en waarom.
Geef vooraf een indicatie. Een inschatting van tijd of kosten voorkomt teleurstelling.
Overweeg een vaste prijs. Voor veelvoorkomende reviews geeft een vaste prijs de cliënt duidelijkheid en beloont het kantoor voor efficiënt werken.
Die vraag speelt breder in de markt. Volgens het Future Ready Lawyer-onderzoek van Wolters Kluwer heeft 61% van de respondenten groeiend vertrouwen in het vermogen van hun organisatie om werkprocessen, dienstverlening en prijsmodellen aan te passen aan de mogelijkheden van AI. Kantoren die nu nadenken over hoe ze hun waarde prijzen, staan sterker als cliënten erom gaan vragen.
Het gesprek met je cliënt
Hoe je reageert op het AI-document, bepaalt hoe de cliënt jouw rol ziet. Drie aandachtspunten:
Neem het document serieus. Het laat zien wat de cliënt belangrijk vindt, welke zorgen hij heeft en hoe hij over de zaak denkt. Dat is waardevolle informatie, ook als je uiteindelijk opnieuw begint.
Wees duidelijk over wat je doet. Leg uit wat je controleert, wat je aanpast en waarom je soms liever met een eigen opzet werkt. Zo ziet de cliënt waar je toegevoegde waarde zit, in plaats van alleen een factuur voor "nakijken".
Vraag welke informatie de cliënt heeft ingevoerd. Een cliënt die een algemene AI-tool gebruikt, heeft daar mogelijk vertrouwelijke bedrijfsinformatie of persoonsgegevens in gezet. Bespreek dat en wijs op de risico's.
Streep ziet dat advocaten steeds meer samenwerken met hun cliënt. Het AI-document kan daar een begin van zijn: niet als concurrent van je advies, maar als vertrekpunt voor een beter gesprek.
Tot slot
De cliënt die met een AI-document komt, is geen bedreiging voor de advocaat. Hij laat zien waar de waarde van de advocaat werkelijk zit. Niet alleen in het opzoeken van kennis, maar vooral in oordeel, context, strategie en de verantwoordelijkheid om ergens voor in te staan.
De advocaat die zelf goed met juridische AI werkt, heeft daarbij een belangrijk voordeel. Gespecialiseerde juridische AI ondersteunt niet alleen bij het versnellen van werkzaamheden, maar biedt ook de mogelijkheid om juridische bronnen te raadplegen en te controleren. Zo kan de advocaat efficiënter werken en tegelijkertijd de regie houden over het eindresultaat. Zoals we eerder schreven in Vlieguren maken met AI: AI ondersteunt, de advocaat bepaalt de koers en stuurt ook tussentijds bij.
Gerelateerde artikelen
Vlieguren maken met AI: zo houd je als advocaat de regie
Generaties advocaten leerden het vak door uren te maken: stukken lezen, voetnoten controleren, eerste concepten schrijven die de patroon vervolgens rood kleurde. Nu AI een groot deel van dat routinewerk overneemt, staat die klassieke leerschool onder druk. Hoe maken jonge advocaten nog de vlieguren die ze nodig hebben? Het antwoord ligt niet in minder AI, maar in een andere vraag: Wie houdt de regie?
De deur naar extern kapitaal staat op een kier. Moet je daarop wachten om AI-native te worden?
De advocatuur was decennialang gesloten voor buitenstaanders. Deze week zette de NOvA de deur op een kier: externe financiers en mede-eigenaarschap moeten onder bepaalde voorwaarden mogelijk worden. AI is niet de enige aanleiding hiervoor. Ook veranderende samenwerkingsvormen, toegang tot het recht en recente juridische en wetenschappelijke ontwikkelingen spelen een rol. Maar vooral ook de investeringen in technologie worden in het debat regelmatig genoemd. Klopt dat? En wat betekent het voor kantoren die niet op een investeerder willen of kunnen wachten?
Eerste berisping voor AI-gebruik: de verzachtende omstandigheid die jij niet meer hebt
Sinds deze zomer is het geen theoretisch risico meer. De Raad van Discipline heeft voor het eerst een advocaat berispt voor onzorgvuldig AI-gebruik. De uitspraak gaat niet over de vraag óf je AI mag gebruiken, maar over hoe. En één overweging verdient extra aandacht: de verzachtende omstandigheid die de advocaat toen nog wel kreeg, heeft nu niemand meer.